10 Marten Toonder boeken vol taal en Bommel

Wie is Marten Toonder?

Marten Toonder, geboren in Rotterdam in 1912 en overleden in 2005, was de grote taalkunstenaar van de Nederlandse strip. Met Het beste van Bommel 5, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes en Tom Poes en de watergeest bouwde hij een wereld waarin deftige praat, domme trots en slimme reddingen heerlijk botsen.

1. Het beste van Bommel 5 – Marten Toonder

Bekendste boek: vaak genoemd en breed aanbevolen

Deze bundel verzamelt vijf Bommelverhalen uit de periode 1964 tot 1983, waaronder Het Lemland, De waarde-ring, Het verschiet en De blijdschapper. Hier merk je goed waarom Toonder zo blijft hangen. De zinnen hebben spierkracht, de tekeningen trekken mee aan het verhaal en heer Bommel wandelt met grootspraak een probleem binnen alsof hij een salon betreedt. Niet elk avontuur is even sterk, maar als geheel voelt dit als een stevige proefplank van zijn latere werk.

Voor wie?

Voor lezers die Toonder willen leren kennen via een brede, volwassen bundel met taalhumor, maatschappelijk gedoe en de klassieke botsing tussen Bommel en gezond verstand.

Sterke punten

• Bevat vijf verhalen die samen een goed beeld geven van Toonders latere Bommelwereld.
• De combinatie van tekst en tekening werkt als één geheel, niet als plaatjes bij een verhaal.
• De taal is helder, stevig en vaak geestig zonder flauw te worden.
• Verhalen als Het verschiet geven de bundel een bijna mythische lading.

Zwakke punten

• De illustraties krijgen in deze uitgave weinig ademruimte.
• Niet elk avontuur heeft een even krachtige hoofdlijn.
• Sommige verhalen voelen sterker in sfeer dan in plot.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	16+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Bommelwereld, wisselende omgevingen
Deel van serie	Ja, Het beste van Bommel
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	366
Releasedatum	07 april 2006
Uitgever	De Bezige Bij

2. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes 5 – Marten Toonder

Vroege avonturen: Tom Poes redt waar Bommel struikelt

In dit vijfde deel zitten drie avonturen: Tom Poes en het geheim van het noorderlicht, Tom Poes en de Bommelschat en Tom Poes en de schat op de zeebodem. De beelden zijn groot in verbeelding. Een smeltende diamant op de Noordpool, een verzonken stad en vismensen. Bommel vertelt het alsof hij zelf de held is, maar Tom Poes doet het denkwerk. Je voelt wel dat Toonder nog zoekt naar zijn latere scherpte. Dat maakt het jonger, eenvoudiger en soms juist charmant.

Voor wie?

Voor lezers die de vroege Tom Poes willen meemaken, met meer avontuur dan satire en een duidelijke kinderboektoon.

Sterke punten

• Drie avonturen in één deel, met Noordpool, schatten en een onderwaterwereld.
• Tom Poes krijgt steeds de rol van slimme redder.
• De verhalen zijn toegankelijk voor jonge lezers.
• De vroege verbeelding van Toonder is al duidelijk aanwezig.

Zwakke punten

• Tom Poes blijft nog wat vlak als personage.
• De toon is sterk op kinderen gericht.
• Toonders latere taalspel is hier nog minder uitgesproken.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Noordpool, verzonken stad en avontuurlijke omgevingen
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	240
Releasedatum	07 maart 2016
Uitgever	De Bezige Bij

3. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes 7 – Marten Toonder

Bommel wordt groter: de reeks vindt publiek en vorm

Deel 7 staat in het teken van een reeks die begint te lopen. Heer Bommel laat zich gelden, en dat zegt eigenlijk alles. Bommel wil gewicht hebben, Tom Poes kijkt beter, en de lezer ziet hoe die twee elkaar nodig hebben. De blauwe linnen band en het oblong-formaat passen bij de krantenoorsprong, al drukken de plaatjes soms wat krap tegen de bladzijde. Inhoudelijk blijft dit een vroegere, frisse Toonder. Meer vaart dan venijn, meer avontuur dan diepe ironie.

Voor wie?

Voor Bommel-liefhebbers die de ontwikkeling van de reeks stap voor stap willen volgen, vooral vanaf de jonge avontuurlijke fase.

Sterke punten

• Laat zien hoe de bekende dynamiek tussen Bommel en Tom Poes steviger wordt.
• Het oblong-formaat sluit aan bij Toonders oorspronkelijke vertelvorm.
• De uitgave heeft een opvallende blauwe linnen band.
• De verhalen zijn helder en geschikt voor verschillende leeftijden.

Zwakke punten

• Door het formaat krijgen de tekeningen soms te weinig ruimte.
• De verhalen richten zich nog duidelijk op een jong publiek.
• De genoemde Goodreads-score is met 3.40 eerder gemiddeld dan hoog.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	256
Releasedatum	05 november 2016
Uitgever	De Bezige Bij

4. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes 15 – Marten Toonder

Definitieve vorm: gerestaureerde verhalen met vaste Bommelcadans

In deel 15 staan De schoonschijners, De gebroeders Weeromstuit en Vriend vijand, eerder verschenen in NRC Handelsblad. Hier voelt Toonder al veel zekerder. De verhalen hebben hun definitieve vorm gekregen, de illustraties zijn gerestaureerd en de teksten zijn gecorrigeerd. Dat klinkt technisch, maar je merkt het tijdens het lezen. De boel loopt soepeler. Bommel doet alsof hij grip heeft, terwijl de wereld onder zijn voeten begint te wiebelen. Dat is vaak het leukste moment.

Voor wie?

Voor lezers die een verzorgde bundel zoeken waarin Toonders klassieke stijl al stevig op zijn plek staat.

Sterke punten

• Bevat drie verhalen uit NRC Handelsblad.
• De illustraties zijn gedigitaliseerd en gerestaureerd.
• De teksten zijn gecorrigeerd, waardoor de bundel verzorgd leest.
• De verhalen hebben de vaste Bommeltoon duidelijker te pakken.

Zwakke punten

• Het formaat laat de plaatjes soms krapper ogen dan wenselijk.
• De genoemde Goodreads-score van 3.36 is aan de lage kant.
• Wie vooral grote avontuurlijke spanning zoekt, kan de bundel wat ingetogen vinden.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	12+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	208
Releasedatum	09 september 2015
Uitgever	De Bezige Bij

5. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes 42 – Marten Toonder

Huiselijke onrust: zelfs Joost bereikt zijn grens

Dit loopt uit de hand krijgt een heerlijk droog vertrekpunt. Zelfs een huisbediende kent zijn grenzen. Joost, normaal de rust zelve op Bommelstein, kijkt naar heer Olivier en denkt blijkbaar: nu is het genoeg. Dat geeft deze bundel een mooie binnenkant. Niet alleen de wereld buiten is dwaas, ook thuis schuurt het. De uitgave volgt de laatste Bezige Bij-versie waarbij Toonder betrokken was. Alleen jammer dat het formaat de tekeningen opnieuw wat in het nauw brengt.

Voor wie?

Voor lezers die graag zien hoe Toonder kleine sociale spanningen opblaast tot komische wanorde.

Sterke punten

• Joost krijgt via de omschrijving een opvallend menselijk en droog perspectief.
• Het oblong-formaat sluit aan bij de oorspronkelijke krantenstrips.
• De bundel is gebaseerd op een versie met Toonders betrokkenheid.
• De reeks heeft hier duidelijk een vaste, succesvolle vorm.

Zwakke punten

• De plaatjes komen door het formaat erg in de verdrukking.
• Wie vooral Tom Poes centraal wil zien, krijgt hier meer Bommelstein-sfeer.
• De aangeleverde informatie geeft weinig losse verhaalinhoud prijs.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	12+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Bommelstein
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	224
Releasedatum	12 april 2012
Uitgever	De Bezige Bij

6. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes 50 – Marten Toonder

Rommeldam kraakt: goede bedoelingen maken slechte brandjes

Deel 50 heeft een prachtig Bommeliaans probleem: heer Olivier ziet wantoestanden in Rommeldam, wil beschaving brengen en veroorzaakt prompt gedoe. Een pijp wordt uitgeklopt, zwerfvuil smeult en commissaris Bas komt met een brandbon. Toonder is hier scherp op nette mensen met grote woorden en kleine blinde vlekken. Tom Poes mag weer de schade beperken. De verhalen steunen op een auteur-gecontroleerde tekstversie, wat deze bundel voor verzamelaars extra prettig maakt.

Voor wie?

Voor lezers die houden van satire op bestuur, goede bedoelingen en het soort deftigheid dat zichzelf steeds in de weg loopt.

Sterke punten

• Rommeldam krijgt een concrete rol als stad vol vervuiling en bestuurlijk gedoe.
• Bommel neemt foute beslissingen met oprecht goede bedoelingen.
• Tom Poes blijft de scherpe tegenkracht naast Bommels grootspraak.
• De tekst is gebaseerd op een laatste door de auteur gecontroleerde versie.

Zwakke punten

• Bommel kan voor sommige lezers vermoeiend zijn door zijn verkeerde keuzes.
• De illustraties komen door het formaat erg krap uit.
• De avontuurlijke toon blijft mede gericht op jongere lezers.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	12+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Rommeldam
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	180
Releasedatum	01 november 2010
Uitgever	De Bezige Bij

7. Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes – Marten Toonder

Terug naar vroeger: fouten herstellen wordt gevaarlijk zwaar

Dit is deel 59 van de Bommelverhalen, met als subtitel Net wat ik al dacht. Het idee is raak. Iedereen kent dat moment waarop de juiste zin pas te laat in je hoofd verschijnt. Bommel krijgt te maken met de verleiding om terug te gaan en het beter te doen. Toonder maakt daar geen zoet wensverhaal van. Het verleden twee keer beleven betekent ook twee keer dragen. Sommige avonturen blijven minder stevig hangen, maar het uitgangspunt is pijnlijk herkenbaar.

Voor wie?

Voor lezers die van Bommel houden wanneer de grap ineens iets ernstigs aanraakt, zoals spijt, gemiste kansen en de wens om het opnieuw te doen.

Sterke punten

• Het verhaal vertrekt vanuit een herkenbaar menselijk gevoel: te laat weten wat je had moeten zeggen.
• De tekeningen blijven volgens de aangeleverde informatie goed hangen.
• Het oblong-formaat past bij de oorspronkelijke krantenstrips.
• Interessant als laat deel binnen de lange Bommelreeks.

Zwakke punten

• Sommige avonturen worden nogal onbeduidend genoemd.
• Niet alle verhalen blijven even sterk bij.
• Wie een duidelijk beginpunt zoekt, kan beter eerder in de reeks starten.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	14+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Bommelwereld, met terugkeer naar het verleden
Deel van serie	Ja, Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	234
Releasedatum	29 oktober 2018
Uitgever	De Bezige Bij

8. Tom Poes en de watergeest – Marten Toonder

Meest toegankelijk: duikt vaak op in winkels en lijsten

Tom Poes en de watergeest is een prentenboek uit 1950, gebaseerd op een stripverhaal dat in 1947 in de Nieuwe Rotterdamse Courant stond. Deze herdruk haalt een minder bekend stukje Toonder naar voren. Geen dikke Bommelbundel dus, maar een verzorgde uitgave met gele linnen rug, goudopdruk, extra kleurenillustraties en een nawoord van Toonderdeskundige Willem Feltkamp. De taal is klassiek Nederlands, de vorm bijna tastbaar mooi. Een boek dat je voorzichtig openslaat, alsof de kaft kan fluisteren.

Voor wie?

Voor verzamelaars, liefhebbers van prentenboeken en lezers die Toonder eens buiten de grote Bommelbundels willen zien.

Sterke punten

• Verzorgde herdruk van een prentenboek uit de vroege Toonderjaren.
• De gele linnen rug met goudopdruk geeft de uitgave een klassiek karakter.
• Bevat een nawoord van Willem Feltkamp.
• Extra kleurenillustraties maken het boek aantrekkelijk voor verzamelaars.

Zwakke punten

• Het is minder bekend dan de grote Bommelstrips.
• Met 48 pagina’s is het een kleine uitgave.
• De klassieke taal kan voor heel jonge lezers wat ouderwets aanvoelen.
• Het verhaal is een bewerking van een eerder stripverhaal.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	48
Releasedatum	27 januari 2023
Uitgever	Hanzeboek

9. Tom Poes – Marten Toonder

Magisch deurtje: Bommel rommelt met de middeleeuwen

Onder de titel Tom Poes gaat hier Tom Poes en het tijddeurtje schuil. Heer Bommel ruilt van kasteel met baron Everhart, die via een magisch deurtje uit de middeleeuwen is ontsnapt. Natuurlijk gaan Tom Poes en Bommel terug, waar hoog- en laagbrauwse twisten woeden. Bommel denkt de zaak te helpen door buskruit te vroeg uit te vinden. Dat is typisch Toonder: één goedbedoeld idee en de geschiedenis begint te roken. Dick Matena bewerkte dit verhaal tot ballonstrip.

Voor wie?

Voor lezers die graag een compact Tom Poes-avontuur lezen met tijdreizen, middeleeuwse ruzies en Bommels gevaarlijke dadendrang.

Sterke punten

• Het verhaal hoort bij de bekende Bommelsaga.
• Het magische deurtje geeft het avontuur meteen vaart.
• De botsing tussen Bommel en de middeleeuwen levert speelse spanning op.
• De gemiddelde waardering van 4,8 van 5 sterren valt positief op.

Zwakke punten

• Sommige lezers noemen het avontuur onbeduidend.
• Het verhaal blijft volgens de aangeleverde opmerkingen niet altijd goed bij.
• Met 48 pagina’s is het geen brede kennismaking met Toonders wereld.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Middeleeuwen en kasteelomgeving
Deel van serie	Ja, Bommelsaga
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	48
Releasedatum	30 september 2016
Uitgever	Uitgeverij Personalia

10. Het bommel-verschiet – Marten Toonder

Visionaire waarschuwing: machines worden slimmer dan hun makers

Het bommel-verschiet is opvallend actueel. Toonder liet heer Bommel en Tom Poes al in 1984 terechtkomen in Verschiet, een volledig geautomatiseerde stad. Nu kunstmatige intelligentie overal opduikt, leest dat ineens minder als grap en meer als waarschuwing met een scheve hoed. Privacy, nepnieuws, banen die verdwijnen en een systeem dat zijn schepper voorbijgaat: het zit allemaal dicht tegen onze tijd aan. De hoofdlijn wordt wel als teleurstellend genoemd, maar het idee blijft prikken.

Voor wie?

Voor lezers die Toonder willen lezen als visionaire verteller, met sciencefiction, maatschappelijk ongemak en het vertrouwde duo Bommel en Tom Poes.

Sterke punten

• Het verhaal raakt aan zelflerende kunstmatige intelligentie en automatisering.
• De stad Verschiet geeft het doemscenario een concrete plek.
• Bommel en Tom Poes blijven een herkenbaar duo in een moderne dreiging.
• De actualiteit maakt een ouder verhaal opnieuw spannend.

Zwakke punten

• De hoofdlijn van het avontuur wordt als teleurstellend genoemd.
• Het idee lijkt sterker dan de uitwerking.
• Wie vooral klassieke Bommelwarmte zoekt, kan de dreiging wat nadrukkelijk vinden.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	14+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	Verschiet, volledig geautomatiseerde stad
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	72
Releasedatum	29 februari 2024
Uitgever	–

Meer Marten Toonder boeken?

Als je na deze tien nog niet klaar bent met Bommel, Tom Poes en Toonders merkwaardige taalgevoel, kun je verder zoeken naar deze extra titels. Ze staan niet hierboven, maar passen wel mooi naast de besproken boeken.

• De avonturen van Tom Poes (toegankelijke bundel met bekende verhalen)
• Bevend van woede (opvallend besproken Bommelboek)
• Als je begrijpt wat ik bedoel (titel met sterke reputatie onder lezers)
• De jaknikker (verhaal dat vaak eigen discussie oproept)
• Tom Poes en de Brombollen (speels verhaal met vrolijke chaos)
• Tom Poes en de Tere Heer (verhaal met kwetsbare hoofdpersoon)
• Vroeger was de aarde plat (autobiografisch werk binnen Toonders oeuvre)
• De andere wereld (minder bekende parel buiten de bekendste Bommelboeken)

Vergelijkbare auteurs

Er zijn geen vergelijkbare auteurs aangeleverd, maar Toonder heeft eigenlijk al genoeg gezelschap aan zijn eigen personages. Je leest hem om de taal, de rare logica en de deftige rampen die Bommel zelf veroorzaakt. Wil je verder zoeken in luchtige, geestige boeken, kijk dan ook eens bij deze pagina.