7 Sartre boeken over vrijheid en ongemak

Wie is Jean-Paul Sartre?

Jean-Paul Sartre, geboren in Parijs in 1905, was filosoof, romancier, toneelschrijver en politiek activist. Hij werd het gezicht van het existentialisme en kreeg in 1964 de Nobelprijs voor Literatuur toegekend, die hij publiek afwees. In boeken als Walging, Het zijn en het niet en De woorden voel je hoe vrijheid bij Sartre nooit rustig op de bank zit. Ze trekt aan je mouw en vraagt wat je ermee doet.

1. Walging – Jean-Paul Sartre

Meest opvallende roman: genoemd als meesterstuk van Sartre

In het provinciestadje Bouville zit historicus Roquentin vast in zichzelf. Hij werkt aan een studie over markies de Rollebon, maar langzaam verliest die taak zijn houvast. De wereld wordt vreemd, kleverig, bijna lichamelijk aanwezig. Een boomwortel, een straat, een lichaam. Alles dringt zich op. Walging is geen soepele roman voor bij de koffie. Het is eerder een koortsige wandeling door een hoofd dat ontdekt dat achter alle nette woorden een kaal bestaan schuilt.

Voor wie?

Voor lezers die een literaire roman zoeken met filosofische diepte. Vooral sterk voor wie Camus, Dostojevski of sombere stadsromans waardeert en niet schrikt van traagheid of ongemak.

Sterke punten

• De walging wordt zintuiglijk voelbaar, alsof de wereld te dichtbij komt.
• Roquentins eenzaamheid geeft grote ideeën een menselijk gezicht.
• De roman raakt aan vrijheid, kunst, illusies en de leegte achter gewoontes.
• Bouville werkt als een benauwd decor waarin alles net iets scheef staat.
• Het boek blijft uitnodigen tot herlezen, vooral door de dubbelzinnige sfeer.

Zwakke punten

• De walging blijft soms abstract, zeker voor wie een duidelijke plot wil.
• De mistroostige toon kan zwaar op de maag liggen.
• Als roman leest het bij vlagen moeizaam en traag.
• Wie vooral vaart zoekt, kan Roquentins gedachtenwereld benauwend vinden.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Bouville, provinciestad
Deel van serie	Nee
Originele taal	Frans
Aantal pagina’s	288
Releasedatum	20 november 2020
Uitgever	Athenaeum

2. Het zijn en het niet – Jean-Paul Sartre

Meest complexe werk: centraal in gesprekken over Sartre

Dit is Sartres grote filosofische bouwwerk. Hij onderzoekt hoe de mens in de wereld staat en wat vrijheid betekent als er geen vaste betekenis klaarligt. Toch blijft het niet alleen hoog in de lucht hangen. Sartre gebruikt scènes uit het dagelijks leven, met liefde, begeerte, flirt en verlangen als onverwacht levendige voorbeelden. Het boek kan intimideren, zeker door de omvang en de link met Heidegger. Maar wie volhoudt, leest filosofie met vuile handen en kloppend bloed.

Voor wie?

Voor lezers met zin in zware filosofie en geduld voor lange redeneringen. Ideaal als je Sartres denken echt bij de wortel wilt pakken.

Sterke punten

• Een van de grote pijlers van de existentialistische filosofie.
• Alledaagse scènes maken moeilijke ideeën soms verrassend concreet.
• Liefde, begeerte en verlangen krijgen een scherpe filosofische lading.
• Sartre schrijft hier regelmatig met de blik van een romancier.
• Het boek geeft zijn vrijheidsgedachte een brede en strenge vorm.

Zwakke punten

• Het blijft een berucht moeilijk en omvangrijk boek.
• Enige kennis van Heideggers Zijn en Tijd helpt duidelijk mee.
• De gedachte aan een wereld zonder vaste betekenis kan beklemmend zijn.
• Sartres grote systeem vraagt meer concentratie dan een gewone leesavond.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	5/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Frans
Aantal pagina’s	788
Releasedatum	01 mei 2010
Uitgever	Lemniscaat B.V., Uitgeverij

3. Existentialisme is humanisme – Jean-Paul Sartre

Toegankelijke instap: vaak genoemd in overzichten en winkels

Wie Sartre wil begrijpen zonder meteen in een filosofisch mijnenveld te stappen, begint vaak hier. De kern is fel en simpel. De mens heeft geen vooraf bepaald doel. Je bent vrij, dus je moet kiezen. En die keuze gaat nooit alleen over jou. Sartre schreef dit als antwoord op zijn tijd, maar de onrust is herkenbaar gebleven. Het kleine formaat misleidt een beetje. Er zit meer druk op deze pagina’s dan op menig dikke pil.

Voor wie?

Voor beginners in Sartre en lezers die helder willen weten wat existentialisme inhoudt. Ook geschikt voor wie filosofie wil proeven zonder meteen 788 pagina’s in te duiken.

Sterke punten

• Sartres levensleer wordt in begrijpelijke taal neergezet.
• De beroemde gedachte dat de mens vrij en verantwoordelijk is, staat centraal.
• Het is kort, scherp en daardoor goed als eerste kennismaking.
• De tekst laat voelen hoe filosofie direct op de samenleving reageert.
• De nieuwe vertaling maakt een beroemd werk opnieuw beschikbaar.

Zwakke punten

• De toon is bewust provocerend en kan dwingend aanvoelen.
• Sartres invulling van humanisme is eigenzinnig.
• Door de korte vorm blijven sommige gevolgen van zijn denken compact.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Frans
Aantal pagina’s	112
Releasedatum	16 augustus 2024
Uitgever	Uitgeverij Noordboek

4. De woorden – Jean-Paul Sartre

Grootste persoonlijke impact: door lezers als lievelingsboek genoemd

In De woorden kijkt Sartre terug op zijn jeugd en op het ontstaan van zijn schrijverschap. Geen warme fotomap vol zachte herinneringen, maar een onbarmhartig zelfonderzoek. Het jongetje Sartre komt ontwapenend dichtbij, met zijn eenzaamheid, zijn boeken en zijn honger naar betekenis. Tegelijk snijdt de volwassen schrijver in zijn eigen dromen en ijdelheden. Daardoor wordt dit meer dan een autobiografie. Het is een portret van iemand die door taal gered én verleid werd.

Voor wie?

Voor lezers die houden van literaire autobiografie, schrijversportretten en zelfonderzoek. Een goede keuze als je Sartre menselijker wilt zien dan in zijn grote filosofische werken.

Sterke punten

• Sartre verschijnt als een ontwapenend kind, niet alleen als groot denker.
• De herinneringen aan eenzaamheid zijn ontroerend en herkenbaar.
• Het boek verbindt jeugd, boeken en zelfbedrog op scherpe wijze.
• De psychologische blik op zichzelf is confronterend eerlijk.
• Het proza heeft een literaire kracht die lang blijft nagloeien.

Zwakke punten

• Wie een gewone levensbeschrijving verwacht, krijgt vooral zelfanalyse.
• De vele verwijzingen naar literatuur vragen aandacht.
• De eerlijkheid kan hard aanvoelen, alsof de schrijver zichzelf geen schuilplaats gunt.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	5/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Frans
Aantal pagina’s	208
Releasedatum	29 april 2024
Uitgever	Erven J. Bijleveld

5. De teerling is geworpen – Jean-Paul Sartre

Verborgen parel: krijgt sterke waardering in lezersreacties

Pierre en Eva ontmoeten elkaar pas na hun dood. Dan geeft de administratie van het Hiernamaals hun een bijna wrede kans. Als ze binnen één etmaal bewijzen dat hun liefde standhoudt, mogen ze terug naar het leven. Maar Eva is vergiftigd door haar man André, die ook nog met haar zus Lucette is verwikkeld. Pierre moet intussen een revolutie keren die hij zelf begon. In scenariovorm krijgt Sartres vraag een scherp randje. Kun je opnieuw beginnen, of is alles al gegooid?

Voor wie?

Voor lezers die Sartres ideeën graag in een kort, verhalend en licht vreemd kader zien. Vooral interessant als vrijheid, dood en liefde je meer trekken dan droge theorie.

Sterke punten

• Het verhaal rond Pierre en Eva maakt vrijheid en lot direct voelbaar.
• De combinatie van liefde, dood en politiek geeft de novelle spanning.
• De administratie van het Hiernamaals is een bijzonder toneel voor morele keuzes.
• Het boek zet aan tot nadenken over tweede kansen en eigen verantwoordelijkheid.
• Ondanks de scenariovorm trekt het verhaal je snel de situatie in.

Zwakke punten

• De scenariovorm zonder gewone hoofdstukken kan onwennig zijn.
• De bedoeling van het verhaal is niet altijd meteen helder.
• Door de korte vorm blijven sommige figuren meer functie dan volledig mens.
• Een recensie noemt het werkje nogal dubieus, wat past bij de wisselende ontvangst.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	20+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	Hiernamaals en rijk der levenden
Deel van serie	Nee
Originele taal	Frans
Aantal pagina’s	144
Releasedatum	20 mei 2021
Uitgever	J.M. Meulenhoff

6. Sartre – Ruud Welten

Heldere ingang: Sartres vrijheid zonder voorkennis leren lezen

Ruud Welten pakt Sartre bij zijn centrale vraag. Hoe kunnen we vrij zijn? Dat klinkt groot, maar deze inleiding houdt het overzichtelijk. Welten kijkt naar mens en bewustzijn, maar ook naar politiek, geweld, engagement, literatuur en Sartres existentiële psychoanalyse. Daardoor krijg je geen los portret van een Franse denker op een sokkel, maar een routekaart door een lastig oeuvre. Handig als je Sartre wilt lezen zonder voortdurend te verdwalen in zijpaden.

Voor wie?

Voor lezers zonder voorkennis die Sartres hoofdgedachten willen begrijpen. Ook nuttig als voorbereiding op Walging, Het zijn en het niet of Existentialisme is humanisme.

Sterke punten

• De hoofdvraag naar vrijheid vormt een duidelijke rode draad.
• Mens en bewustzijn krijgen aandacht zonder voorkennis te eisen.
• Politiek, geweld en engagement worden niet los van de filosofie behandeld.
• Het boek geeft snel zicht op Sartre als twintigste-eeuwse denker.
• De reeksvorm van Elementaire Deeltjes houdt de omvang behapbaar.

Zwakke punten

• Door de korte opzet blijft er minder ruimte voor uitvoerige tekstanalyses.
• Wie al diep in Sartre zit, zal vooral overzicht vinden.
• De breedte van onderwerpen kan sommige hoofdstukken compact maken.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Ja, Elementaire Deeltjes 74
Originele taal	–
Aantal pagina’s	168
Releasedatum	08 december 2020
Uitgever	Athenaeum

7. Sartre – Ruud Welten

Breder portret: engagement, emotie en moraal naast elkaar

Deze inleiding van Ruud Welten kijkt breder naar de fasen in Sartres denken. Natuurlijk komen Het zijn en het niet en Existentialisme is humanisme voorbij, maar ook later werk zoals Kritiek van de dialectische rede en de grote studie over Gustave Flaubert. Mooi is dat Welten Sartres literatuur, religiekritiek, emotieleer en engagement naast elkaar zet. Zo zie je hoe streng Sartre eigenlijk is. Vrijheid klinkt mooi, tot je merkt hoeveel verantwoordelijkheid hij eraan vastknoopt.

Voor wie?

Voor lezers die na een eerste kennismaking meer samenhang zoeken in Sartres oeuvre. Geschikt als je vooral benieuwd bent naar engagement, moraal en de band tussen filosofie en literatuur.

Sterke punten

• Het boek behandelt meerdere fasen en aspecten van Sartres denken.
• Ook later werk, Flaubert en onvoltooide morele geschriften krijgen aandacht.
• De relatie tussen filosofie en literatuur wordt helder zichtbaar.
• Sartres ideeën over emotie en religiekritiek verruimen het beeld.
• De nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid maakt de actualiteit duidelijk.

Zwakke punten

• Sartres morele eisen kunnen streng en zwaar aanvoelen.
• De volle nadruk op verantwoordelijkheid laat weinig ontsnappingsruimte.
• Door de brede opzet vraagt het boek wat meer interesse in het hele oeuvre.
• De releasedatum in de beschikbare boekinformatie is niet bruikbaar gespecificeerd.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	20+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	–
Aantal pagina’s	189
Releasedatum	01 januari 9999
Uitgever	Klement, Uitgeverij

Meer Sartre boeken?

Ben je na deze lijst nog niet klaar met Sartre, dan zijn er nog een paar goede routes. Kies vooral op stemming. Wil je meer roman, een korte tekst of een andere ingang tot zijn denken? Deze titels liggen logisch naast de besproken boeken.

• De leeftijd van de rede. Sterke seriestart voor lezers van zijn romans.
• Transcendence of the Ego. Logische stap naar zijn denken.
• De muur. Opvallende titel die vaak in boekoverzichten terugkomt.
• Magie en emotie. Onderscheidende keuze binnen Sartres werk.

Vergelijkbare auteurs

Sartre blijft bijzonder omdat hij vrijheid niet versiert. Hij maakt haar lastig, persoonlijk en soms genadeloos. Als je die spanning wilt blijven opzoeken, kijk dan ook naar Albert Camus, Simone de Beauvoir, Fjodor Dostojevski, Arthur Schopenhauer, Thomas Ligotti en Hannah Arendt.
Voor meer denkers die je hoofd laten knarsen, kun je ook hier lezen.