10 Gerard Reve boeken over schuld, geloof en sleur

Wie is Gerard Reve?

Gerard Reve, geboren in Amsterdam in 1923 en overleden in Zulte in 2006, hoort met Harry Mulisch en W.F. Hermans bij de Grote Drie. Met De Avonden, Werther Nieland en Op weg naar het einde schreef hij boeken waarin verveling, geloof, erotiek en wanhoop vreemd genoeg vaak ook komisch worden.

1. De Avonden – Gerard Reve

Bekendste boek: veruit het vaakst genoemd in Reves nalatenschap.

Frits van Egters beweegt zich door de laatste dagen van een grauw naoorlogs jaar. Er gebeurt weinig, en dat is precies de dreun. Gesprekken lopen vast, familieleden werken op zijn zenuwen, de tijd kruipt als koud vet door de kamer. Reve maakt van verveling geen leegte, maar een benauwde toestand waarin droge humor en een bijna wanhopig verlangen naar iets hogers elkaar afwisselen. Sommige lezers vinden het traag. Anderen horen in Frits nog altijd een stem die pijnlijk modern klinkt.

"Bij een langer aanhouden van deze gesteldheid ernstig gevaar loopt."

Voor wie?

Voor lezers die een klassieker willen die niet mooi doet. Je moet tegen traagheid, ongemak en een mopperende hoofdpersoon kunnen. Wie houdt van zwarte humor in een gewone huiskamer zit hier goed.

Sterke punten

• Frits van Egters is een onvergetelijke, nare en toch kwetsbare hoofdpersoon.
• De droge oneliners geven het boek zijn cultstatus.
• De saaiheid van het naoorlogse bestaan wordt bijna lichamelijk voelbaar.
• De hoop op een hoger Iets geeft het cynisme onverwacht gewicht.
• De taal is helder genoeg om hard aan te komen.

Zwakke punten

• Er zijn weinig grote gebeurtenissen, waardoor het verhaal voor sommige lezers stilvalt.
• Frits moppert zo veel dat je soms zin krijgt hem de kamer uit te sturen.
• De grauwe sfeer kan benauwend worden.
• Het ongemak is geen bijzaak, maar de motor van het boek.
• De waardering blijft sterk verdeeld.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	5/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Naoorlogs Nederland
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	288
Releasedatum	23 november 2023
Uitgever	–

2. Op weg naar het einde – Gerard Reve

Vaak aangeraden: hoort steeds bij zijn bekendste boeken.

In deze zes reisbrieven vindt Reve een vorm die hem past als een jas met te veel binnenzakken. Hij schrijft over seks, drank, dood, kunst, geloof en het schrijverschap, en dwaalt ondertussen van plek naar plek. Niet alles is letterlijk ter plaatse geschreven, maar de stem is krachtig en openhartig. De zinnen kunnen lang zijn, soms bijna duizelingwekkend. Daar staat tegenover dat de stijl precies verzorgd is. Reve klinkt hier vrijer, brutaler en minder opgesloten dan in zijn vroege werk.

Voor wie?

Voor lezers die Reve niet alleen als romanschrijver willen leren kennen, maar ook als denker, poseur, twijfelaar en stilist. Je moet wel plezier hebben in lange zinnen en uitweidingen.

Sterke punten

• De reisbrief geeft Reves gedachten een losse, levendige vorm.
• Openhartigheid over seks, drank en dood werkt nog steeds gedurfd.
• De stijl is gedragen, archaïsch en tot in de puntjes verzorgd.
• De uitweidingen over kunst, leven en religie geven het boek veel lagen.
• Het markeert een belangrijke doorbraak in zijn werk.

Zwakke punten

• De lange, complexe zinnen vragen aandacht en geduld.
• De openheid over homoseksualiteit en religie kan nog steeds schuren.
• Het reisverhaal springt sterk van plaats en toon.
• Niet elke brief voelt even direct of ter plekke ontstaan.
• De waardering is niet unaniem.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	Wisselende reislocaties
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	192
Releasedatum	17 november 2015
Uitgever	De Bezige Bij

3. Werther Nieland ; De ondergang van de familie Boslowits – Gerard Reve

Veelgenoemde novelle en verborgen parel: eenzaamheid en vernietiging door kinderogen.

Deze bundel brengt twee vroege verhalen samen. In Werther Nieland zoekt de jonge Elmer naar vriendschap, maar zijn licht sadistische gedrag maakt die zoektocht pijnlijk en soms moeilijk te verdragen. De ondergang van de familie Boslowits kijkt via een kind naar de vernietiging van een Joods gezin. Reve verklaart weinig. Hij zet scènes neer en laat de stilte eromheen werken. Daardoor blijven deze verhalen klein van vorm, maar donker van nagalm.

Voor wie?

Voor lezers die Reves vroege, sobere kracht willen zien. Geschikt als je korte verhalen waardeert waarin weinig wordt uitgelegd en veel onder het oppervlak wringt.

Sterke punten

• De kinderlijke blik maakt de eenzaamheid extra schrijnend.
• Reve schrijft fijnzinnig zonder alles voor de lezer te duiden.
• De aantrekkingskracht van de familie Boslowits blijft geheimzinnig.
• Het boek bestrijdt simpel zwart-witdenken zonder koud cynisme.
• De stijl is vrij van leukdoenerij en overdreven versiering.

Zwakke punten

• Het sadistische gedrag van Elmer is lastig te verteren.
• Scènes met dierenmishandeling kunnen afkeer oproepen.
• De donkere sfeer van isolatie overheerst sterk.
• Er is weinig ruimte voor troost of idealisme.
• De verhalen kunnen door hun soberheid afstandelijk voelen.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	160
Releasedatum	06 juni 2016
Uitgever	De Bezige Bij

4. Moeder en zoon – G. Reve

Opvallend boek: geroemd om het sterke slot.

Moeder en zoon draait om een beladen moeder-zoonrelatie, maar Reve trekt de kring wijder. Verhalen, anekdotes en reflecties lopen door elkaar. Religie en erotiek botsen, terwijl de communistische en religieuze leer scherp tegenover elkaar worden gezet. Het kan indringend zijn, maar ook gekunsteld aanvoelen. Alsof Reve soms te hard probeert om Reve te klinken. Toch heeft het boek iets dwingends, vooral voor lezers die zijn worsteling met geloof en afkomst willen volgen.

Voor wie?

Voor lezers die al iets van Reve kennen en verder willen dan de bekendste titels. Vooral interessant als je zijn religieuze kant en zijn familiebanden wilt begrijpen.

Sterke punten

• De moeder-zoonrelatie krijgt een ongemakkelijke, indringende lading.
• Religie en erotiek worden niet gladgestreken.
• De afwisseling van anekdotes en reflecties houdt beweging in het boek.
• De botsing tussen communistische en religieuze leer geeft scherpe spanning.
• De toon kan aangrijpend en persoonlijk worden.

Zwakke punten

• Volgens een recensie ontbreekt de bekende Reviaanse humor.
• Het boek kan gekunsteld overkomen.
• Soms voelt het alsof Reve zijn eigen stem nadoet.
• De mengvorm van verhaal en reflectie vraagt geduld.
• De lengte kan zwaar wegen als de toon je niet ligt.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	214
Releasedatum	–
Uitgever	De Bezige Bij

5. Gerard Reve 1 – Nop Maas

Biografische basis: de vroege Reve tot zijn doorbraak.

Het eerste deel van Nop Maas’ grote biografie begint bij het gezin waarin Reve opgroeit en volgt hem tot 1962. Je krijgt zijn jeugd, schooltijd, oorlogsjaren, werk bij Het Parool, het huwelijk met Hanny Michaelis, de worsteling met homoseksualiteit en de Engelse jaren. Maas wil feiten vastleggen, veel feiten. Dat maakt dit boek indrukwekkend, soms ook bijna te vol. Voor wie Reves werk serieus wil begrijpen, is dit een stevig fundament.

Voor wie?

Voor lezers, studenten en liefhebbers die niet alleen de schrijver willen horen, maar ook de mens achter de stem willen volgen. Reken op een dikke, grondige biografie.

Sterke punten

• De periode 1923 tot 1962 wordt zeer volledig behandeld.
• Het gezin, de schooltijd en de oorlogsjaren krijgen veel aandacht.
• De ontwikkeling richting De Avonden wordt zorgvuldig geplaatst.
• Het boek is waardevol voor iedereen die over Reve wil publiceren.
• De feitenbasis is imposant.

Zwakke punten

• De volledigheid kan voor gewone lezers veel zijn.
• Sommige passages komen erg intiem dichtbij.
• Het grote aantal feiten vraagt concentratie.
• Wie vooral Reves stijl zoekt, krijgt hier vooral context.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	Nederland en Engeland
Deel van serie	Ja, Kroniek van een schuldig leven
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	730
Releasedatum	01 oktober 2009
Uitgever	Uitgeverij G.A. van Oorschot B.V.

6. Gerard Reve Deel 2 – Nop Maas

Rampjaren in detail: succes, geloof en het Ezelproces.

Deel twee begint bij de bijna veertigjarige Reve, vlak voor zijn definitieve doorbraak. Op weg naar het einde zorgt voor rumoer en nieuwe lezers. Daarna volgt Nader tot u, met de beruchte ezelpassage die leidt tot het Ezelproces. Reve wint in 1968, maar intussen groeit hij ook uit tot mediafiguur. Maas toont een schrijver die gevierd wordt en tegelijk diep ongelukkig kan zijn. De berg brieven, citaten en anekdotes is verbijsterend.

Voor wie?

Voor lezers die het publieke Reve willen begrijpen. Dit is het deel van rechtszaken, religie, roem, brieven en de schrijver als onvoorspelbare verschijning in de media.

Sterke punten

• Het Ezelproces wordt stevig in de levensloop geplaatst.
• Nieuwe brieven geven veel direct contact met Reves stem.
• De hoogte- en dieptepunten van zijn succesjaren komen scherp naar voren.
• De rol van Reve als raadgever voor homoseksuele lezers is opvallend interessant.
• De anekdotes geven het boek vaart, ondanks de omvang.

Zwakke punten

• De hoeveelheid feiten en citaten kan overweldigend zijn.
• Niet elke anekdote voelt even noodzakelijk.
• De aandacht voor rumoer en media kan het werk zelf soms naar de achtergrond drukken.
• De omvang maakt het geen boek voor tussendoor.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	Nederland
Deel van serie	Ja, Kroniek van een schuldig leven
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	856
Releasedatum	01 april 2010
Uitgever	Uitgeverij G.A. van Oorschot B.V.

7. Gerard Reve Deel 3 – Nop Maas

Late jaren: roem, relaties en een langzaam uitdovend leven.

Met dit derde deel rondt Nop Maas zijn biografie af. De periode 1975 tot 2006 brengt de latere Reve in beeld, met werken als Oud en eenzaam, Moeder en zoon en Bezorgde ouders. Ook de P.C. Hooftprijs, de huldiging in de Allerheiligst Hartkerk en de woelige relaties klinken door vanuit de vorige delen. Het sterkste is het aangrijpende beeld van Reves laatste levensfase. Minder sterk is dat de betekenis van het werk zelf beperkt wordt uitgewerkt.

Voor wie?

Voor lezers die de hele levenslijn willen afmaken. Vooral waardevol als je wilt weten hoe de gevierde, lastige en kwetsbare Reve zijn laatste decennia inging.

Sterke punten

• De laatste dertig levensjaren worden zorgvuldig gevolgd.
• Het beeld van Reves laatste levensperiode is aangrijpend.
• Belangrijke late werken krijgen een plaats in zijn levensverhaal.
• De biografische reeks krijgt hiermee een stevige afronding.
• Voor Reve-liefhebbers is het een rijke bron.

Zwakke punten

• Het boek zegt volgens de gegevens minder over de betekenis van het werk.
• De receptie van de late boeken blijft beperkt.
• Wie vooral literaire duiding zoekt, kan iets missen.
• De omvang vraagt opnieuw een lange adem.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	Nederland, Greonterp en Zulte
Deel van serie	Ja, Kroniek van een schuldig leven
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	800
Releasedatum	29 oktober 2010
Uitgever	Uitgeverij G.A. van Oorschot B.V.

8. Met niks begonnen – Gerard Reve

Briefwisseling met Nijholt: romantiek die nergens netjes wordt.

Reve en Willem Nijholt hadden ooit een korte, hevige romance. Daarna verdwenen ze niet uit elkaars leven. In deze briefwisseling blijft iets rondzingen dat zich niet makkelijk laat benoemen. Liefde, herinnering, strijd met zichzelf en wederzijdse fascinatie lopen door elkaar. Nijholt schrijft onthullend over zichzelf en over Reve, terwijl Reve in zijn brieven weer een nieuw stukje autobiografie toevoegt. Het boek is zorgvuldig van noten voorzien en heeft de lading van een gesprek dat nooit echt klaar was.

Voor wie?

Voor lezers die houden van literaire brieven, onafgemaakte liefdes en de menselijke kant van bekende schrijvers. Minder geschikt als je een strakke roman verwacht.

Sterke punten

• De briefwisseling met Willem Nijholt heeft een sterke suggestieve lading.
• De korte romance blijft voelbaar zonder netjes te worden uitgelegd.
• Nijholt voegt een onthullende blik op Reve toe.
• De noten maken de correspondentie toegankelijker.
• Het boek geeft Reves autobiografische kant extra diepte.

Zwakke punten

• Het boek vraagt interesse in brieven als vorm.
• De spanning zit vooral in wat wordt gesuggereerd, niet in gebeurtenissen.
• Zonder kennis van Reve en Nijholt kan de lading minder direct zijn.
• De omvang is bescheiden.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	142
Releasedatum	–
Uitgever	Uitgeverij Atlas Contact B.V.

9. Zeer fijne boy – Gerard Reve

Late brieven: woede, geloof en verval in klein formaat.

In deze brieven aan Jef Rademakers moppert Reve over de wereld, kunstenaars, katholicisme, erotiek, liefde, zedenverval en de naderende dood. De vriendschap begon in de jaren tachtig en bleef tot Reves dood bestaan. Samen maakten ze zeven televisieprogramma’s, en die achtergrond geeft de brieven extra kleur. Het boek bevat ook onbekende foto’s, handschrift, een lezing van Rademakers en een nawoord van Christophe Vekeman. Het is meer dan curiositeit, al blijft het smal van omvang.

Voor wie?

Voor doorgewinterde Reviaanen die plezier hebben in brieven, bijmateriaal en Reves late tirades. Begin hier niet als je nog nooit iets van hem las.

Sterke punten

• De brieven geven een levendig beeld van Reves vriendschap met Jef Rademakers.
• Onderwerpen als katholicisme, erotiek en naderende dood keren fel terug.
• Onbekende foto’s en handschrift maken de uitgave tastbaar.
• De beste passages werken als komedie met een zuur randje.
• Voor liefhebbers is het een feest van herkenning.

Zwakke punten

• De correspondentie schiet alle kanten op.
• Er staan ook lariekoekzinnen, subzinnen en uitweidingen in.
• Het boek biedt weinig echt nieuws over Reve.
• De twintig brieven vormen samen een dun geheel.
• Niet elke mop is even sterk.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 60/40%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	104
Releasedatum	27 januari 2022
Uitgever	Borgerhoff & Lamberigts

10. Oh Dear Silvia – Gerard Reve

Onzekere vondst: brieven rond liefde, afstand en herinnering.

De aangeleverde gegevens plaatsen Oh Dear Silvia dicht bij de briefwisseling tussen Gerard Reve en Willem Nijholt. Daarin blijft een oude romance nazinderen, ook nadat beiden hun eigen weg zijn gegaan. Het boeiende zit in de half uitgesproken gevoelens. Twee romantische karakters schrijven elkaar, maar maken het zichzelf niet gemakkelijk. Tegelijk zijn de gegevens rond deze titel niet helemaal eenduidig. Lees dit dus vooral als materiaal voor liefhebbers die Reves brievenwereld verder willen verkennen.

Voor wie?

Voor verzamelaars en Reve-lezers die vooral geïnteresseerd zijn in brieven en persoonlijke documenten. Minder geschikt als eerste kennismaking met zijn werk.

Sterke punten

• De brieven rond Reve en Nijholt dragen een sterke romantische spanning.
• De oude verhouding blijft voelbaar in wat wel en niet wordt gezegd.
• De persoonlijke toon kan ontroeren.
• Het materiaal voegt iets toe aan Reves autobiografische spoor.

Zwakke punten

• De beschikbare gegevens bij deze titel zijn niet helemaal helder.
• Het boek lijkt vooral interessant voor lezers die Reve al goed kennen.
• De plotloosheid van brieven kan afstand scheppen.
• De sombere ondertoon kan zwaar aanvoelen.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	142
Releasedatum	–
Uitgever	Uitgeverij Atlas Contact B.V.

Meer Gerard Reve boeken?

Als je na deze tien titels verder wilt, liggen er nog genoeg Reve-boeken klaar. Kies vooral op toon. Wil je de kern van zijn geloof en provocatie, of liever een spannendere plot? Deze extra tips komen uit dezelfde Reve-wereld, maar staan niet hierboven.

• Nader tot U. Geliefd binnen oeuvre.
• De vierde man. Spannendste plot.
• De taal der liefde. Herkenbare titel binnen zijn werk.
• Het boek van violet en dood. Minder genoemd werk.
• Op Zoek. Nichefavoriet met hoge waardering.

Vergelijkbare auteurs

Reve is uniek omdat hij het lage en het heilige zonder schaamte naast elkaar zet. Wie die naoorlogse scherpte waardeert, kan verder met Harry Mulisch en W.F. Hermans. Zij klinken anders, maar delen die drang om Nederland niet te sparen.

Meer literaire klassiekers en romans kun je ook via deze pagina ontdekken.