10 Erik Scherder boeken over je brein in actie

Wie is Erik Scherder?

Erik Scherder, geboren in Amsterdam in 1951, is hoogleraar neuropsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en een van de bekendste breinvertellers van Nederland. Met Laat je hersenen niet zitten, Singing in the brain en Liever moe dan lui maakt hij wetenschap opvallend alledaags. Zijn kracht zit in vaart, humor en een duidelijke boodschap: je brein wil niet in slaap worden gewiegd.

1. Laat je hersenen niet zitten – Erik Scherder

Bekendste boek: vaak genoemd en breed aangeraden

Een stoel lijkt onschuldig, tot Scherder hem bijna als tegenstander neerzet. In dit bekende pleidooi koppelt hij bewegen aan slimmer worden, gezond ouder worden en een kleiner risico op dementie. Geen topsport, geen strak regime. Gewoon een half uur per dag uit die passieve stand. Het sterke zit in de voorbeelden: kinderen die beter leren door sport, ouderen die hun brein helpen door activiteit, en een samenleving die langzaam vastgroeit aan schermen en banken.

"Dit is een boek om mee weg te lopen."

Voor wie?

Voor lezers die een toegankelijke schop onder de kont zoeken. Vooral sterk als je weet dat bewegen goed is, maar nog niet voelt hoe stevig de link met je brein is.

Sterke punten

• Maakt concreet waarom langdurig zitten schadelijk is voor lijf én brein.
• Gebruikt aansprekende voorbeelden uit wetenschap, jeugd, ouderdom en dagelijks leven.
• Verbindt persoonlijke gezondheid aan bredere maatschappelijke problemen.
• Leest vlot, zonder dat de wetenschappelijke basis verdwijnt.
• Geeft simpele eerste stappen, zoals vaker opstaan en dagelijks bewegen.

Zwakke punten

• De kernboodschap is helder, waardoor herhaling voor sommige lezers op de loer ligt.
• De toon is die van een bevlogen pleidooi. Wie afstandelijke analyse zoekt, moet daaraan wennen.
• De nadruk ligt sterk op beweging, minder op andere leefgewoonten.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Dagelijks leven, school, werk en thuis
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	232
Releasedatum	19 april 2017
Uitgever	Athenaeum – Polak & Van Gennep

2. Liever moe dan lui – Erik Scherder

Meest besproken: nieuw boek met veel aandacht

Scherder richt zijn pijlen op gemak. Schermen, bezorgmaaltijden, slimme systemen en kunstmatige intelligentie maken het leven lichter, maar volgens hem niet per se beter voor je brein. Hij noemt AI prikkelend Afnemende Intelligentie. Dat is geen rustige nuance, eerder een wekker naast je oor. Aan de hand van recent onderzoek vraagt hij iets ongemakkelijks: blijven we moeite doen, of laten we ons langzaam verdoven door gemak?

Voor wie?

Voor lezers die willen nadenken over technologie, gemak en gezondheid zonder in doemdenken te belanden. Ook interessant als je Scherders beweegboodschap al kent en een actuelere invalshoek zoekt.

Sterke punten

• Verbindt gemakstechnologie aan lichamelijke en mentale passiviteit.
• Gebruikt de spanning rond kunstmatige intelligentie als scherpe ingang.
• Blijft dicht bij Scherders vakgebied: brein, gedrag en inspanning.
• Steunt op recent wetenschappelijk onderzoek.
• Daagt de lezer uit om moeite weer als iets waardevols te zien.

Zwakke punten

• De boodschap vraagt actie, en dat is precies wat veel lezers lastig zullen vinden.
• Wie een neutraal technologieboek verwacht, krijgt een duidelijk waarschuwende toon.
• De belangrijkste les is niet comfortabel: minder gemak, meer inspanning.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	Moderne schermwereld, huis en werk
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	240
Releasedatum	28 augustus 2025
Uitgever	Athenaeum

3. Singing in the brain – Erik Scherder

Meest opvallende thema: muziek en brein trekken lezers

Scherder speelt viool, nog niet groots, maar met zichtbaar plezier. Vanuit die liefde trekt hij de lezer de wereld in van muziek en hersenen. Er komen mensen voorbij die je niet snel vergeet: een meisje dat door haar lievelingsmuziek uit coma ontwaakt, een verlamde gitarist die componist wordt, en een tweeling die geen melodie volgt maar ritmisch uitblinkt. Tussen die verhalen door onderzoekt hij waarom droevige muziek kan troosten en waarom een hit blijft kleven.

Voor wie?

Voor muziekliefhebbers die willen weten wat er in hun hoofd gebeurt als een melodie binnenkomt. Ook fijn voor lezers die wetenschap liever krijgen via verhalen dan via droge schema’s.

Sterke punten

• Combineert muziekplezier met kennis over actieve neurale systemen.
• Bevat opvallende casussen, zoals coma, verlamming en uitzonderlijk ritmegevoel.
• Stelt herkenbare vragen over hits, verdrietige muziek en luisterervaring.
• Maakt voelbaar hoe alomtegenwoordig muziek in het leven is.
• Heeft een breed, nieuwsgierig bereik van passief luisteren tot zelf spelen.

Zwakke punten

• De hoeveelheid vakliteratuur kan voor sommige lezers braaf of zwaar aanvoelen.
• Het boek springt geregeld van de ene studie naar de andere.
• Wie vooral persoonlijke muziekverhalen zoekt, kan de wetenschappelijke stukken veel vinden.
• De meerwaarde naast andere boeken over muziek en brein wordt niet voor iedereen meteen duidelijk.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Muziekpraktijk, onderzoek en bijzondere levensverhalen
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	432
Releasedatum	14 april 2017
Uitgever	Athenaeum – Polak & Van Gennep

4. Singing in the brain light – Erik Scherder

Korte route: muziek en hersenen zonder zware wetenschap

Deze lightversie neemt hetzelfde vertrekpunt als het grote muziekboek: muziek prikkelt het brein, maakt blij en houdt ons geestelijk wakker. Scherder houdt de wetenschap hier nadrukkelijker op de achtergrond. Dat maakt het boek vriendelijker voor lezers die vooral willen begrijpen waarom muziek zoveel doet, zonder meteen diep in studies te duiken. Zie het als de kamerconcertversie: kleiner, lichter, maar nog steeds met dezelfde melodie.

Voor wie?

Voor lezers die nieuwsgierig zijn naar muziek en hersenen, maar geen dik populair-wetenschappelijk boek willen. Ideaal als instap voor wie Scherder graag korter en lichter leest.

Sterke punten

• Maakt de band tussen muziek en brein toegankelijker dan de uitgebreide editie.
• Houdt de wetenschappelijke uitleg bewust minder dominant.
• Behandelt nog steeds veel vragen over muziek en hersenen.
• Past goed bij lezers die snel overzicht willen.
• Behoudt Scherders enthousiasme voor viool, luisteren en oefenen.

Zwakke punten

• Door de lichtere aanpak blijft er minder ruimte voor verdieping.
• De kritiek op braafheid en veel vakliteratuur blijft bij deze uitgave deels relevant.
• Wie het volledige boek al kent, vindt hier vermoedelijk weinig nieuws.
• De vraag waarom er nog een aparte versie nodig is, kan blijven hangen.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	18+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Muziekpraktijk en populair-wetenschappelijke uitleg
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	212
Releasedatum	14 juni 2018
Uitgever	Athenaeum

5. Professor S. en de verslaafde koning – Erik Scherder

Opvallende titel: springt direct uit lijstjes

Deel van de Professor S.-wereld. Brian, Zhé en hondje Pavlov zoeken de verdwenen opa van Zhé en belanden via een tijdraket in Breinstein. Daar loopt de toekomst niet lekker. Koning Lobulus de Tweede is verslaafd aan videogames en laat zijn land versloffen. Het avontuur is maf, snel en duidelijk gemaakt voor kinderen, maar tussendoor sluipt er serieuze breinkennis binnen. Namen als Pavlov en Lobulus doen al vermoeden dat Scherder zich kostelijk heeft vermaakt.

Voor wie?

Voor nieuwsgierige kinderen die houden van avontuur, gekke namen en wetenschap zonder schoolbordgevoel. Ook leuk voor ouders die een verhaal zoeken waarin gamen, brein en gedrag speels samenkomen.

Sterke punten

• Verwerkt wetenschappelijke informatie in een spannend kinderavontuur.
• Brian, Zhé en Pavlov geven het verhaal vaart en vriendschap.
• Breinstein maakt hersenkennis tastbaar en grappig.
• Illustraties ondersteunen de humor en de uitleg.
• Het onderwerp gameverslaving krijgt een avontuurlijke vorm.

Zwakke punten

• Sommige avonturen zijn nogal ver gezocht.
• De gekke namen en vondsten kunnen voor rustige lezers wat druk zijn.
• Een klein onderdeel kan door sommige kinderen minder prettig worden gevonden.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	Breinstein, een vreemd toekomstland
Deel van serie	Ja, Professor S.
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	186
Releasedatum	15 maart 2022
Uitgever	Volt

6. Oud worden, jong blijven – Erik Scherder

Toegankelijk onderwerp: spreekt veel lezers meteen aan

Ouder worden is geen simpel glijbaantje naar achteruitgang, zegt Scherder. Stereotypes over leeftijd kunnen zelfs schade doen aan hoe mensen denken en functioneren. Tegelijk is hij niet zoet. Sommige cognitieve functies kunnen al vanaf je dertigste minder worden. De uitweg zit in verrijking: jezelf blijven uitdagen, vroeg beginnen en niet wachten tot later. Het boek heeft iets strengs, maar ook iets hoopvols. Alsof iemand zegt: kom op, je bent nog niet klaar.

Voor wie?

Voor lezers die gezond ouder willen worden en liever praktische prikkels krijgen dan vage geruststelling. Zeker geschikt voor dertigers, veertigers en ouder die vooruit willen denken.

Sterke punten

• Prikt door het cliché dat ouderdom automatisch gelijkstaat aan aftakeling.
• Maakt duidelijk dat negatieve leeftijdsbeelden invloed kunnen hebben op het brein.
• Geeft concrete handvatten om hersenen actief te houden.
• Benadrukt dat vroeg beginnen verschil kan maken.
• Heeft een motiverende toon zonder alles makkelijk te maken.

Zwakke punten

• De boodschap vraagt veel eigen inzet van de lezer.
• Niet alles rond ouder worden ligt volledig in eigen hand.
• Wie vooral geruststelling zoekt, vindt de aansporing misschien stevig.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Dagelijks leven en ouder worden
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	120
Releasedatum	27 oktober 2022
Uitgever	Athenaeum

7. Hart voor je brein – Erik Scherder

Sterke combinatie: beweging en voeding voor hart en hersenen

Hier trekt Scherder de lijn breder: hart, bloedvaten, hersenen en immuunsysteem horen bij elkaar. Inactiviteit vergroot het risico op overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Beweging en voeding kunnen de binnenwand van bloedvaten prikkelen, waardoor nitric oxide ontstaat en bloedvaten wijder worden. Dat klinkt technisch, maar de inzet is eenvoudig: een betere doorbloeding helpt je hele systeem. Dit is Scherder op zijn meest lichamelijk én praktisch.

Voor wie?

Voor lezers die gezondheid niet in losse vakjes willen zien. Vooral interessant als je wilt snappen hoe beweging en voeding samen doorwerken op hart, brein en weerstand.

Sterke punten

• Verbindt hart, hersenen en immuunsysteem op begrijpelijke wijze.
• Bespreekt het risico van lichamelijke inactiviteit concreet.
• Geeft aandacht aan voeding én beweging, niet aan één wondermiddel.
• Verklaart de rol van nitric oxide bij vaatverwijding.
• Bevat praktische tips voor wie echt wil investeren in gezondheid.

Zwakke punten

• De uitleg is toegankelijk, maar soms ook uitdagend.
• Het boek vraagt om echte gedragsverandering, niet alleen om lezen.
• Lezers die vooral een luchtig breinboek zoeken, krijgen vrij veel lichamelijke processen.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Lichaam, leefstijl en dagelijks leven
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	260
Releasedatum	05 november 2025
Uitgever	Athenaeum

8. Hoop voor hart en hersenen – Erik Scherder

Positieve insteek: hoop maakt dit boek onderscheidend

Hoop klinkt snel zacht, bijna als een kaartje op de schoorsteen. Scherder kiest een stevigere weg. Hoop, optimisme en humor krijgen hier een plek naast hartgezondheid en hersenfuncties. De gedachte is aantrekkelijk: hoop kan weerstand bieden bij tegenslag en heeft een beschermende werking bij hart- en vaatziekten. Het boek blijft wel eerlijk. Hoop geneest niet zomaar. Maar het kan je lichaam en hoofd helpen om niet meteen om te vallen als het leven tegenwind geeft.

Voor wie?

Voor lezers die gezondheid ook mentaal willen bekijken. Vooral passend als je interesse hebt in optimisme, humor en veerkracht, maar wel met een wetenschappelijke onderlaag.

Sterke punten

• Kiest hoop als frisse invalshoek binnen hart- en hersengezondheid.
• Verbindt optimisme en humor aan lichamelijke gezondheid.
• Benadrukt dat hoop en optimisme trainbare hersenfuncties zijn.
• Neemt tegenslag serieus en maakt hoop niet kinderachtig.
• Brengt neuropsychologie en cardiologie samen.

Zwakke punten

• Het boek erkent zelf dat hoop niet geneest.
• Hoopvol blijven is moeilijk wanneer iemand echt zwaar ziek is of vastloopt.
• De waardering is minder overtuigend dan bij enkele bekendere Scherder-titels.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 40/60%
Locatie verhaal	Gezondheid, tegenslag en dagelijks leven
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	256
Releasedatum	07 november 2023
Uitgever	Athenaeum

9. Hersenen willen lezen – Erik Scherder

Originele invalshoek: lezen bekeken vanuit het brein

Scherder leest veel, maar zou nog meer willen lezen. Niet alleen studies, ook boeken die het hoofd op een andere manier aanzetten. In dit korte werk gaat het over lezen als breintraining: het daagt uit, geeft energie en stimuleert. Tussendoor vertelt hij anekdotes over bijzondere lezers. De charme zit in de liefde voor lezen zelf. De beperking ook: het geheel wordt wisselend beoordeeld en voelt niet voor iedereen even strak opgebouwd.

Voor wie?

Voor lezers die graag lezen over lezen. Vooral geschikt als korte, toegankelijke prikkel om weer vaker een boek op te pakken.

Sterke punten

• Maakt lezen aantrekkelijk als actieve bezigheid voor het brein.
• Bevat veel interessante hersenfeitjes.
• Is kort en makkelijk te volgen.
• Geeft ruimte aan anekdotes over bijzondere lezers.
• Werkt aanstekelijk voor wie zijn leeszin kwijt is.

Zwakke punten

• Het geheel wordt als onevenwichtig ervaren.
• De schrijfstijl wisselt sterk.
• Sommige lezers vonden het een tegenvaller.
• De beschikbaarheid wordt genoemd als beperking, met alleen een luisterboekversie.
• Je moet gevoelig zijn voor Scherders stijl en stem.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	16+ jaar, M/V 40/60%
Locatie verhaal	Leesleven en breinwetenschap
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	96
Releasedatum	21 mei 2021
Uitgever	Athenaeum

10. Woezel & Pip en professor Erik – Guusje Nederhorst

Speelse start: jonge kinderen leren hun brein kennen

In dit prentenboek komt professor Erik op bezoek bij Woezel en Pip. De vriendjes ontdekken dat spelen niet alleen leuk is, maar ook goed voor je hersenen. Zingen, knutselen, bewegen en samen bezig zijn krijgen zo een vrolijke laag erbij. Voor volwassenen is de boodschap simpel, voor jonge kinderen juist fijn tastbaar: als je goed voor je hersenen zorgt, zorgen je hersenen goed voor jou. Breinkennis met zachte oren en kleine pootjes.

Voor wie?

Voor jonge kinderen en voorlezers die spelenderwijs iets willen vertellen over hersenen. Vooral geschikt voor gezinnen die Woezel en Pip al kennen.

Sterke punten

• Maakt hersenen begrijpelijk voor jonge kinderen.
• Gebruikt bekende personages om een nieuw onderwerp veilig en vrolijk te maken.
• Legt de nadruk op samen spelen, zingen, knutselen en bewegen.
• Professor Erik geeft het prentenboek een educatieve laag.

Zwakke punten

• Voor oudere kinderen is de inhoud waarschijnlijk te eenvoudig.
• De uitleg blijft bewust speels en daardoor beperkt.
• Lezers die geen band hebben met Woezel en Pip missen een deel van de charme.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	3+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	Speelse wereld van Woezel en Pip
Deel van serie	Ja, Woezel & Pip
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	52
Releasedatum	14 september 2023
Uitgever	Dromenjager Publishing Bv

Meer Erik Scherder boeken?

Als je verder wilt lezen, zijn er nog een paar Erik Scherder-titels die niet in deze ranglijst staan, maar wel mooi aansluiten bij zijn vaste terrein: het brein in het gewone leven.

• Voed je brein (praktische instap over brein en voeding)
• Tussen de oren? (minder bekende titel met een psychologische invalshoek)

Vergelijkbare auteurs

Scherder is op zijn best wanneer hij wetenschap niet kleiner maakt, maar dichterbij haalt. Hij praat over hersenen alsof ze in je jaszak zitten: beweeglijk, gevoelig en soms koppig. Als je daarna verder wilt kijken, past Jelle Jolles goed naast hem. Meer boeken over brein, gedrag en gezondheid vind je ook op deze pagina.