10 Boeken over dementie voor meer begrip en houvast

Wat voor dementie boeken zijn dit?

Dementie raakt in een vergrijzende samenleving meer mensen dan je denkt. In deze lijst vind je 10 boeken die helpen bij begrijpen, omgaan en voelen wat er speelt. Van 52 manieren om beter contact te houden tot een doeboek voor kinderen van 9 tot 12 jaar, een roman-klassieker en poëzie. Deze diverse mix maakt deze boeken bruikbaar voor naasten, zorgprofessionals en lezers die woorden zoeken tijdens moeilijke situaties.

1. Hersenschimmen – Bernlef

Je kruipt in het hoofd van verwarring: zeldzaam dichtbij

Wie niet alleen wil weten wat dementie doet, maar het ook even wil voelen, komt al snel hier uit. Je volgt Maarten Klein terwijl heden en verleden door elkaar gaan lopen. Hij wil weer naar zijn werk, herkent zijn vrouw soms niet meer en verliest stap voor stap grip. Het winterse decor maakt de leegte nog scherper. Kort, indringend en nog altijd een van de bekendste Nederlandse romans over dementie.

Voor wie?

Voor lezers van literaire romans die de binnenkant van dementie willen ervaren. Ook geschikt als je een herkenbaar verhaal zoekt om met familie over in gesprek te gaan.

Sterke punten

• Indrukwekkende klassieker uit de Nederlandse literatuur.
• Laat de angst, eenzaamheid en verwarring van dementie van heel dichtbij voelen.
• Het winterse landschap versterkt de sfeer van verlies en ontreddering.
• Verbindt de ziekte met liefde en een naderend tragisch einde.

Zwakke punten

• Geeft weinig praktische handvatten voor mantelzorg of dagelijks contact.
• Door de literaire vorm is het minder geschikt als je vooral duidelijke uitleg zoekt.
• Het verhaal is somber en kan emotioneel zwaar binnenkomen.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	5/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 45/55%
Locatie verhaal	Winters landschap, –
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	180
Releasedatum	01 februari 2011
Uitgever	Querido

2. Tijd maken voor mensen met dementie – Kasper Bormans

Beter contact is mogelijk: praktisch en hoopgevend

Als gesprekken stroef lopen of steeds vastlopen, heb je meer aan een bruikbaar boek dan aan mooie woorden. Hier krijg je 52 manieren om contact met iemand met dementie beter te laten verlopen. De basis ligt in onderzoek en praktijktesten, maar de toon blijft gericht op het dagelijks leven thuis. Extra sterk is dat het niet alleen over de ziekte gaat, maar ook over tijd, aandacht, grenzen en de rol van naasten. Een stevige keuze voor wie iets wil dóén.

Voor wie?

Voor mantelzorgers, partners en zorgprofessionals die vooral zoeken naar bruikbare tips voor gesprekken, bezoekmomenten en contact dat minder spanning oplevert.

Sterke punten

• Bevat 52 concrete communicatietechnieken.
• Gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en praktijktesten.
• Helpt de ziekte beter te begrijpen met feiten en praktische informatie.
• Besteedt aandacht aan mantelzorg, liefde en grenzen.
• Richt zich op mensen die thuis wonen, wat voor veel families herkenbaar is.

Zwakke punten

• Lezers die vooral een persoonlijk verhaal zoeken, vinden het mogelijk wat zakelijker.
• De focus ligt sterk op communicatie, minder op rouw of verlieservaring.
• Door de opzet met veel technieken voelt het minder als een doorlopend verhaal.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 40/60%
Locatie verhaal	Thuiszorg en dagelijkse leefomgeving, –
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	224
Releasedatum	10 september 2020
Uitgever	Lannoo

3. Wat je echt moet weten over dementie – Wendy Mitchell

Eerst de mens zien: helder, warm en eerlijk

Dit is vooral waardevol omdat Wendy Mitchell zelf met beginnende dementie leeft. Daardoor krijg je geen verhaal óver iemand, maar vanuit iemand. Ze rekent af met bekende schrikbeelden en laat zien dat een diagnose niet meteen het einde van regie, humor of waardigheid betekent. De combinatie van eigen ervaring, onderzoek en praktische insteek maakt het boek bruikbaar voor zowel wie zelf de diagnose kreeg als voor familie die beter wil begrijpen wat helpt en wat juist niet.

“Doorbreekt vooroordelen. Heel wat clichés en stereotypen gaan aan diggelen.”

Voor wie?

Voor mensen met een recente diagnose en voor naasten die voorbij angst en clichés willen kijken. Fijn als je een menselijke, directe stem zoekt.

Sterke punten

• Geschreven vanuit eigen ervaring met beginnende dementie.
• Doorbreekt vooroordelen en bekende schrikbeelden.
• Combineert praktische hulp met humor, wijsheid en anekdotes.
• Geeft hoop zonder de ziekte weg te poetsen.
• Geschikt voor zowel mensen met dementie als hun naasten.

Zwakke punten

• Richt zich vooral op de fase na een diagnose, minder op latere stadia.
• Lezers die puur medische verdieping zoeken, kunnen het te persoonlijk vinden.
• De nadruk op mogelijkheden past niet altijd bij elke situatie of fase.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 35/65%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	–
Aantal pagina’s	256
Releasedatum	18 juli 2022
Uitgever	Fontaine Uitgevers

4. Woorden schieten tekort – Nicci Gerrard

Als je dieper wilt graven: rijk, breed en indringend

Niet het makkelijkste boek in deze lijst, wel een van de breedste. Nicci Gerrard verbindt persoonlijke ervaring met verhalen van anderen, wetenschap, kunst en literatuur. Daardoor krijg je geen snelle antwoorden, maar een veel completer beeld van wat dementie doet met identiteit, relaties en zorg. Het is vooral geschikt als je verder wilt kijken dan praktische tips alleen. Minder handig voor tussendoor, juist sterk als je rustig wilt lezen en nadenken.

“Een openhartig boek. Verplichte kost voor iedereen in de zorg maar ook voor ons allemaal.”

Voor wie?

Voor lezers die verdieping zoeken en niet terugschrikken voor een zwaarder, rijk opgebouwd boek. Past goed bij zorgprofessionals en betrokken familieleden die verder willen denken.

Sterke punten

• Brengt veel kanten van dementie samen in één boek.
• Prachtige stijl van schrijven volgens lezers en pers.
• Geeft een andere kijk op dementie en identiteit.
• Verbindt persoonlijke ervaringen met wetenschap, kunst en literatuur.
• Kan helpen bij een eerste harde confrontatie met dementie.

Zwakke punten

• Leest niet makkelijk weg.
• Kan overkomen alsof het meer op zorgbestuurders is gericht dan op gewone lezers.
• De brede aanpak vraagt tijd en concentratie.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	35+ jaar, M/V 40/60%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	–
Aantal pagina’s	304
Releasedatum	25 februari 2020
Uitgever	J.M. Meulenhoff

5. Als het elke dag zondag is – Dasha Kiper

Mantelzorg schuurt hier echt: pijnlijk en verhelderend

Wie midden in de zorg voor een ouder of partner zit, zal veel herkennen in de spanning van dit boek. Dasha Kiper laat zien waarom mensen die beter zouden moeten weten toch gaan ruziën, aandringen of verwijten maken. Ze koppelt aangrijpende verhalen aan kennis over het brein en laat voelen hoe zwaar relaties onder druk kunnen komen te staan. De opbrengst zit in die eerlijke blik op schuld, liefde, uitputting en misverstanden. Wel is de taal soms best pittig.

Voor wie?

Voor mantelzorgers en professionals die willen begrijpen waarom zorg zo vaak botst met gevoel, schuld en machteloosheid. Minder geschikt als je heel eenvoudig taalgebruik zoekt.

Sterke punten

• Onderzoekt scherpe dilemma’s rond alzheimer en mantelzorg.
• Gebruikt aangrijpende, persoonlijke verhalen.
• Verweeft die verhalen met inzichten over het menselijk brein.
• Toont mededogen voor zorgverleners en hun reacties.
• Houdt een pleidooi voor een andere benadering van dementie.

Zwakke punten

• Veel hoofdstukken zijn ingewikkeld door lastige woorden.
• Verhalen kunnen soms lang aanvoelen.
• Er ontbreekt een korte samenvatting per hoofdstuk, wat het minder overzichtelijk maakt.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	5/5
Moeilijkheidsgraad	4/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 35/65%
Locatie verhaal	Familie- en zorgomgeving, –
Deel van serie	Nee
Originele taal	–
Aantal pagina’s	288
Releasedatum	20 juni 2023
Uitgever	Alfabet uitgevers

6. deMENSie – Dianca Schüssler

Menselijk omgaan werkt beter: warm en direct bruikbaar

Soms heb je vooral behoefte aan iemand die eerlijk vertelt wat fout ging en wat daarna beter werkte. Dat is precies de kracht hier. Dianca Schüssler schrijft herkenbaar over lastige momenten, zoals uitleggen dat iemand al jaren met pensioen is of niet meer mag autorijden. Haar idee van de breinkamers helpt om gesprekken anders aan te pakken. Daarbij is het ook een ode aan zorgmedewerkers die soms regels oprekken om iemand menselijker te behandelen.

Voor wie?

Voor naasten die midden in de praktijk zitten en snel herkenning plus bruikbare tips willen. Ook fijn voor zorgmedewerkers die menselijk contact voorop zetten.

Sterke punten

• Bevat praktische tips die direct toepasbaar zijn.
• Beschrijft heel herkenbare situaties voor naasten.
• Leest vlot en toegankelijk.
• Maakt zorg menselijker en geeft raadgevingen en suggesties.
• Het idee van de breinkamers biedt een concrete ingang voor gesprekken.

Zwakke punten

• Er zijn weinig bibliografische details beschikbaar, wat het lastig maakt om de omvang goed in te schatten.
• Lezers die uitgebreide medische achtergrond zoeken, vinden het mogelijk te ervaringsgericht.
• De persoonlijke aanpak is sterk, maar minder breed dan boeken die ook onderzoek en maatschappij meenemen.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 35/65%
Locatie verhaal	Familie- en zorgomgeving, –
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	–
Releasedatum	15 juli 2022
Uitgever	–

7. Ik ken jou – Hugo Borst

Veel stemmen tegelijk: herkenning in korte verhalen

Geen handleiding en geen roman, maar een bundel met 25 verhalen van partners, kinderen, kleinkinderen en andere mantelzorgers. Daardoor lees je snel veel verschillende situaties en emoties: verdriet, liefde, ergernis, humor en vermoeidheid. Juist die afwisseling maakt het boek toegankelijk als je nog zoekt naar woorden voor wat er thuis gebeurt. Het is kort en vlot, al moet je wel weten dat het om een verzameling bijdragen gaat en niet om één doorlopend verhaal.

Voor wie?

Voor lezers die liever korte stukken lezen dan een dik boek. Handig als je herkenning zoekt vanuit meerdere gezinnen en mantelzorgsituaties.

Sterke punten

• Bevat 25 geselecteerde verhalen uit meer dan 1000 inzendingen.
• Laat veel verschillende perspectieven van mantelzorgers zien.
• Combineert hartverscheurende, liefdevolle en geestige verhalen.
• Korte hoofdstukken lezen vlot door.
• Door de beperkte omvang is het laagdrempelig voor tussendoor.

Zwakke punten

• Door de bundelvorm mis je soms verdieping per verhaal.
• Wie één samenhangend verhaal zoekt, komt minder aan zijn trekken.
• De opgegeven sterke punten noemen thrillerliefhebbers, terwijl het hier om een verhalenbundel over dementie gaat, wat verwarrend kan zijn.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 40/60%
Locatie verhaal	Verschillende familie- en zorgomgevingen
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	96
Releasedatum	19 november 2019
Uitgever	Lebowski

8. Chaos in de Bovenkamer – Rianne van Dorp

Voor kinderen werkt duidelijkheid: speels en geruststellend

Als een opa, oma of andere bekende dementie heeft, blijven kinderen vaak met losse vragen zitten. Dit doeboek helpt juist daar. In eenvoudige taal legt het uit wat er in de hersenen gebeurt, met opdrachten, illustraties en tips voor een bezoek. Daardoor wordt iets groots en vaags ineens bespreekbaar. Handig is ook dat het op meerdere plekken werkt: thuis, op school en in zorglocaties. Kort, praktisch en gericht op 9 tot 12 jaar.

Voor wie?

Voor kinderen van 9 tot 12 jaar, ouders, grootouders, leerkrachten en zorglocaties die dementie op een rustige en begrijpelijke manier willen uitleggen.

Sterke punten

• Maakt een moeilijk onderwerp begrijpelijk voor kinderen.
• Combineert lezen met opdrachten, tips en illustraties.
• Helpt ouders en grootouders om het gesprek aan te gaan.
• Ook bruikbaar in scholen en zorglocaties.
• Kan zowel zelf gelezen als voorgelezen worden.

Zwakke punten

• Door de korte omvang is er minder ruimte voor verdieping.
• Voor oudere kinderen of volwassenen is het te eenvoudig.
• Richt zich vooral op uitleg en voorbereiding, minder op langdurige emotionele verwerking.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 50/50%
Locatie verhaal	Thuis, school en zorglocatie
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	44
Releasedatum	21 maart 2019
Uitgever	–

9. Het vergeten gedicht – Kyra Knuiman

Als gewone taal niet genoeg is: poëzie met houvast

Niet iedereen vindt herkenning in uitleg of verhalen. Soms past poëzie beter bij wat je voelt maar niet goed kunt zeggen. Deze bundel vangt ervaringen, emoties en gedachten van mensen met dementie en hun naasten in korte, begrijpelijke gedichten. De toon is liefdevol en toegankelijk. Daardoor is het geen bundel voor literaire puzzels, maar voor herkenning, steun en even stilstaan. Fijn om zelf te lezen of cadeau te doen aan iemand die midden in mantelzorg zit.

Voor wie?

Voor lezers die troost en herkenning zoeken in korte teksten. Past goed bij mantelzorgers, partners en zorgprofessionals die even willen vertragen.

Sterke punten

• Pakkende, begrijpelijke gedichten over dementie.
• Liefdevol en begripvol geschreven.
• Geeft herkenning aan zowel mensen met dementie als hun naasten.
• Zet aan tot nadenken zonder ingewikkeld te worden.

Zwakke punten

• Wie praktische tips zoekt, haalt hier minder uit.
• Met 76 pagina’s is het eerder een aanvulling dan een volledig overzicht.
• Poëzie spreekt niet iedere lezer even direct aan.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	25+ jaar, M/V 35/65%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	76
Releasedatum	19 mei 2023
Uitgever	–

10. Blijf niet te lang weg – Ira Stam

Voor stille troostmomenten: persoonlijk en zacht

Van dit boek is minder achtergrond bekend, maar de kern is duidelijk: persoonlijke ervaringen met mantelzorg en liefdevolle zorg bij dementie. Daardoor lijkt het vooral een boek voor lezers die troost zoeken en willen stilstaan bij verlies, nabijheid en volhouden. Geen brede gids, wel mogelijk een passende keuze als je juist iets kleins en persoonlijks wilt lezen in een periode waarin grote woorden vaak niet helpen.

Voor wie?

Voor mantelzorgers en familieleden die behoefte hebben aan herkenning, reflectie en een zachte toon, meer dan aan uitleg of veel feiten.

Sterke punten

• Nodigt uit tot reflectie.
• Biedt troost bij verlies.
• Geeft persoonlijke ervaringen met mantelzorg weer.
• Toont liefdevolle mantelzorg bij dementie.
• Levert een waardevolle bijdrage over dementiezorg.

Zwakke punten

• Er is weinig inhoudelijke achtergrond beschikbaar, waardoor het lastig is om de precieze insteek te beoordelen.
• Door de beperkte omvang is de kans groot dat verdieping ontbreekt.
• Minder geschikt als je concrete tips of veel feitelijke uitleg zoekt.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	1/5
Doelgroep	30+ jaar, M/V 35/65%
Locatie verhaal	–
Deel van serie	Nee
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	84
Releasedatum	16 maart 2019
Uitgever	Scholten Uitgeverij B.V.

Benieuwd naar meer relevante boeken?

Deze 10 titels laten mooi zien hoe breed je over dementie kunt lezen: via een roman, praktische hulp, persoonlijke verhalen, een kinderboek of poëzie. Als je na deze lijst verder wilt kijken naar boeken over gedrag, geheugen en relaties, dan vind je op deze pagina meer leestips die daar goed op aansluiten.