10 De Kameleon boeken vol Friese vaart

Wat is de De Kameleon serie?

De schippers van de Kameleon zette in 1949 de Friese tweeling Hielke en Sietse Klinkhamer op het water. Hotze de Roos, geboren in Langezwaag in 1909, maakte van hun motorboot een begrip. De reeks ruikt naar smeedijzer, slootwater en kattenkwaad. In deze lijst staan klassieke avonturen naast nieuwere delen, met De Kameleon en het zwaard van Grutte Pier als moderne zijtak.

1. De schippers van de Kameleon – Hotze de Roos

Bekendste boek: veruit het vaakst genoemd in de reeks

Hier begint alles. Hielke en Sietse zijn de tweeling van smid Klinkhamer in Lenten, een dorp aan een groot meer. Ze kijken naar boten alsof andere kinderen naar etalages kijken. Dan krijgen ze een oude opduwer in handen en bouwen ze met een motor uit een autowrak hun eigen krachtpatser. Als eerste deel van De Kameleon voelt dit boek nog steeds als de sleutel in het contactslot. Ouderwets, zeker. Maar ook warm, praktisch en vol jongenslogica die direct werkt.

Voor wie?

Voor lezers vanaf ongeveer 10 jaar die willen weten waar De Kameleon begon. Ook sterk voor ouders of grootouders die een klassieker willen doorgeven zonder er een museumstuk van te maken.

Sterke punten

• De geboorte van de boot voelt concreet en lekker technisch, met die motor uit een autowrak.
• Lenten krijgt meteen sfeer door het meer, de smederij en het dorpse gedoe.
• Hielke en Sietse zijn ondernemend zonder superhelden te worden.
• De jubileumuitgave voegt een complete titellijst en extra materiaal toe.

Zwakke punten

• De plattelandskomedie kan voor sommige lezers wat oubollig aanvoelen.
• Voor volwassen lezers blijft het avontuur vrij dun en eenvoudig.
• Het verhaal kan druk worden, vooral als je gewend bent aan strakker opgebouwde jeugdromans.

Kenmerken

Originaliteit	5/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	10+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, Friesland, dorp aan een groot meer
Deel van serie	Ja, De Kameleon, eerste deel
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	240
Releasedatum	15 juli 2024
Uitgever	Kluitman

2. De Kameleon vaart uit! – H. de Roos

Vakantievaart: hulp, boeven en dorpsdrukte op het meer

In dit klassieke deel hebben Hielke en Sietse geen rustige vakantie. Zodra de Kameleon loskomt van de wal, vraagt iemand hulp. Een woonark moet worden versleept. Een dief gaat er met geld van de Boerenleenbank vandoor. Piet Meina probeert op oneerlijke manier aan geld voor een sportwagen te komen. En Gerben Zonderland? Die zorgt natuurlijk voor rumoer, een nat pak en bijna een bon van veldwachter Zwart. Als tweede boek in deze lijst is dit pure Kameleon op snelheid.

Voor wie?

Voor kinderen die houden van korte, duidelijke avonturen waarin steeds iets gebeurt. Ook fijn voor lezers die Gerben en veldwachter Zwart graag samen zien botsen.

Sterke punten

• De vakantie levert meteen veel verschillende avonturen op.
• De motorboot wordt echt gebruikt, niet alleen als decor.
• Hielke en Sietse helpen bij praktische problemen, van woonark tot diefstal.
• Gerben brengt komische chaos zonder het verhaal over te nemen.

Zwakke punten

• De losse gebeurtenissen kunnen wat episodisch voelen.
• De paperback-uitvoering wordt door sommige lezers minder prettig gevonden.
• De boevenlijn blijft licht en is niet bedoeld als stevige misdaadplot.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, meer en dorpse omgeving
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	146
Releasedatum	14 maart 2011
Uitgever	Kluitman

3. De Kameleon op dreef – H. de Roos

Geheimzinnige kampeerder: een eiland maakt heel Lenten nieuwsgierig

Hielke en Sietse zien een vreemde man met een rugzak en koffer over de dijk lopen. Hij noemt zich Foppes en wil kamperen op een onbewoond eiland in het meer. Dat alleen al is genoeg om Lenten op scherp te zetten. Veldwachter Zwart probeert grip te krijgen op de zaak, maar vist met de wet in de hand lelijk achter het net. Als derde deel in deze lijst is dit een prettig raadselachtig Kameleon-avontuur, met Friese nuchterheid als reddingsvest.

Voor wie?

Voor lezers vanaf ongeveer 9 jaar die houden van dorpsmysterie zonder zware spanning. De humor en de Friese sfeer maken het ook leuk voor meelezende volwassenen.

Sterke punten

• Foppes is een vreemde figuur die meteen vragen oproept.
• Het onbewoonde eiland geeft het verhaal een mooi afgebakend decor.
• Veldwachter Zwart krijgt een komische en actieve rol.
• De Friese cultuur en dorpspraatjes geven het boek veel kleur.

Zwakke punten

• De spanning groeit rustig en kan voor ongeduldige lezers traag voelen.
• Het verhaal leunt sterk op nieuwsgierigheid rond één vreemde kampeerder.
• Wie snelle actie zoekt, krijgt eerst veel dorpse verwarring.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, dijk, meer en onbewoond eiland
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	144
Releasedatum	14 maart 2011
Uitgever	Kluitman

4. De Kameleon doet een goede vangst – H. de Roos

Goede vangst: verdwijning, grappen en dorpsspeurwerk komen samen

Een gast van hotel De Gouden Leeuw lijkt verdwenen. Hielke en Sietse speuren met de Kameleon langs de weilanden bij het meer. Tegelijk komt Gerben Zonderland met een vreemd verhaal aanzetten. Normaal zou iedereen hem wegwuiven, want Gerben maakt vaker van een mug een watermonster. Maar deze keer ziet hij echt bleek. Veldwachter Zwart blijkt slimmer dan gedacht en met de jongens aan zijn zijde krijgt een vluchtende schuldige weinig kans. Dit vierde besproken deel heeft vaart, humor en een fijne ontknoping.

Voor wie?

Voor jonge lezers die graag lachen, maar ook een duidelijk raadsel willen. Vooral leuk als Gerben Zonderland je favoriete onbetrouwbare dorpsfiguur is.

Sterke punten

• De verdwenen hotelgast zorgt meteen voor speurdrang.
• Gerbens bangigheid in het donker is komisch en menselijk.
• Veldwachter Zwart krijgt meer scherpte dan je eerst verwacht.
• De achtervolging met een grote boot geeft het slot extra vaart.

Zwakke punten

• Gerbens verzonnen verhalen maken het soms lastig hem serieus te nemen.
• Sommige vreemde gebeurtenissen kunnen ongeloofwaardig overkomen.
• Het verhaal vraagt dat je meegaat in de dorpse logica van De Kameleon.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, hotel De Gouden Leeuw, weilanden en meer
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	142
Releasedatum	14 maart 2011
Uitgever	Kluitman

5. Vakantie met de Kameleon – H. de Roos

Meest toegankelijk: luchtige titel voor nieuwe lezers

De titel klinkt zonnig, maar dit vijfde besproken deel is opvallend nat en guur. Jongens uit de stad kamperen op een eiland in het meer van Lenten. Hun tent lekt, iedereen wordt verkouden en Hein krijgt zelfs longontsteking. Hielke en Sietse twijfelen geen seconde en halen de dokter erbij. Daarna komt Gerben met een plan dat alleen Gerben kan bedenken: het oude beurtschip van schipper Wierda ombouwen tot drijvend vakantieverblijf. Niet luchtig als limonade, wel heel Kameleon.

Voor wie?

Voor lezers die houden van hulpvaardigheid, kampeerellende en praktische oplossingen. Minder geschikt als je vooral vrolijke vakantiezon zoekt.

Sterke punten

• Het slechte weer geeft het verhaal direct een stevige aanleiding.
• De ziekte van Hein maakt de hulp van Hielke en Sietse urgent.
• Gerbens idee voor een drijvend vakantieverblijf is echt typisch voor de reeks.
• De illustraties zijn van Gerard van Straaten.

Zwakke punten

• De vakantie van de kampeerders is weinig plezierig.
• Het aanhoudende slechte weer kan somber aanvoelen.
• Heins longontsteking maakt dit deel zwaarder dan de titel doet denken.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Eiland in het meer van Lenten
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	152
Releasedatum	14 maart 2011
Uitgever	Kluitman

6. Met de Kameleon erop los! – H. de Roos

Vriendschap voorop: reddingen krijgen hier een ernstiger randje

Dit zesde besproken deel heeft meer hart dan je misschien verwacht. Hielke en Sietse verrichten reddingen met de Kameleon, maar het verhaal draait vooral om Hendrik van Dam. Hij heeft astma en moet vaak binnen blijven, terwijl hij zo graag mee zou varen. De jongens proberen geld bijeen te krijgen voor een reis naar Zwitserland, waar Hendrik kan opknappen. Gerben helpt op zijn eigen scheve manier. Zelfs Zwart zet zich persoonlijk in. De reeks laat hier haar zachtste kant zien.

Voor wie?

Voor lezers die naast humor ook vriendschap en zorg voor een ander willen. Een mooi deel voor kinderen die gevoelig zijn voor verhalen over ziekte en helpen.

Sterke punten

• Hendriks astma geeft het avontuur een duidelijke emotionele kern.
• De geldinzameling maakt de vriendschap tastbaar.
• Gerben en Zwart worden meer dan alleen komische tegenpolen.
• Stormavonturen en reddingen zorgen voor beweging naast het ernstiger verhaal.

Zwakke punten

• Het verhaal is minder zorgeloos door Hendriks ziekte.
• De hulpactie staat centraal, waardoor de bootactie niet altijd de hoofdrol heeft.
• Wie vooral grappen zoekt, krijgt hier ook een gevoeliger toon.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	4/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten en het meer
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	148
Releasedatum	14 maart 2011
Uitgever	Kluitman

7. Kameleon opnieuw in actie – Hotze de Roos

Waterski-avontuur: de Kameleon trekt Lenten het meer op

Meneer Koremans zoekt een mooie ligplaats voor zijn jacht. Hielke en Sietse varen met hem over het meer en komen bij het paviljoen de kruiser van Caspers tegen. Zijn dochter is gek op waterskiën en ziet meteen hoe hard de Kameleon kan. Of de jongens haar willen trekken? Natuurlijk willen ze dat proberen. Het gaat beter dan verwacht en al snel krijgen Hielke en Sietse zelf zin. Als zevende deel in deze lijst is dit een licht, sportief wateravontuur.

Voor wie?

Voor kinderen die varen, watersport en zomerse drukte leuk vinden. Ook geschikt als voorleesboek voor lezers die liever actie op het meer hebben dan een ingewikkeld raadsel.

Sterke punten

• Waterskiën geeft het vertrouwde Kameleon-gevoel een sportieve draai.
• Hielke en Sietse helpen meteen actief bij het zoeken naar een ligplaats.
• Het paviljoen en de kruiser maken het meer levendig.
• Het verhaal is toegankelijk en duidelijk van opzet.

Zwakke punten

• De inzet is kleiner dan in delen met dieven of verdwijningen.
• Het verhaal draait sterk om watersport, wat niet iedere lezer evenveel zal trekken.
• Wie meer dorpsmysterie zoekt, vindt dit deel vrij rechtlijnig.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Meer bij Lenten en paviljoen
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	143
Releasedatum	03 maart 2001
Uitgever	Kluitman

8. De kameleon maakt het helemaal – H. de Roos

Veranderd Lenten: hotelplannen, feestelijkheden en een spetterende wedstrijd

Lenten staat op het punt te veranderen. Er zijn plannen voor een hotel, moeder Klinkhamer gaat daar later halve dagen werken en overal worden festiviteiten georganiseerd. Hielke en Sietse trekken op met Kees en Louw en ontmoeten een paar meisjes. Eerst moeten ze weinig van elkaar hebben, maar toch nodigen de jongens hen uit om mee te varen. Dat tochtje eindigt in een wedstrijd. Als achtste besproken deel voelt dit als een dorp dat even zijn zondagse kleren aantrekt, met de Kameleon als rumoerige corsowagen.

Voor wie?

Voor lezers die de dorpswereld van Lenten belangrijker vinden dan pure spanning. Leuk als je houdt van feest, verandering en gekibbel tussen kinderen.

Sterke punten

• De hotelplannen geven Lenten een nieuw soort beweging.
• Moeder Klinkhamer krijgt via haar mogelijke werk een plek in die verandering.
• De ontmoeting met de meisjes zorgt voor ander samenspel dan alleen jongensavontuur.
• De wedstrijd geeft het verhaal een helder eindpunt op het water.

Zwakke punten

• Er zijn ook negatieve lezersoordelen rond dit deel zichtbaar.
• De lijn rond gewiekste dieven roept kritiek op.
• De vele veranderingen en festiviteiten kunnen wat vol aanvoelen.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	2/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten en het water rond het dorp
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	126
Releasedatum	–
Uitgever	Kluitman Digitaal*Klassiek

9. De Kameleon jaagt op boeven – F. Diks

Boevenjacht: bivakmutsen, briefje en achtervolging op het meer

Het dorp Lenten schrikt op als twee boeven met bivakmutsen de winkel van kruidenier Zijlstra overvallen. Er is veel geld weg en Hielke en Sietse willen helpen. Met Kees en Louw zetten ze de achtervolging in, maar de boeven ontsnappen net. Dan vinden de jongens op het meer een vreemd briefje. Ook redden ze Noortje na een ongeluk met haar zeilboot en bedenken ze een grap rond Paulien en Gerben. Als negende deel in deze lijst is dit korter en directer.

Voor wie?

Voor kinderen vanaf ongeveer 8 jaar die spanning willen zonder dik boek. Door de korte omvang is het ook geschikt om voor te lezen.

Sterke punten

• De overval op Zijlstra zet meteen druk op het verhaal.
• Het vreemde briefje in het water is een goede vondst voor jonge speurders.
• De redding van Noortje voegt een tweede soort spanning toe.
• De korte lengte houdt de vaart erin.

Zwakke punten

• Het taalbegrip kan voor sommige jonge kinderen aan de hoge kant zijn.
• Sommige elementen voelen vertrouwd binnen de reeks.
• Door de korte omvang is er minder ruimte voor rustige opbouw.

Kenmerken

Originaliteit	3/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	3/5
Doelgroep	8+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, winkel van Zijlstra, meer en Mariahoeve
Deel van serie	Ja, De Kameleon
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	90
Releasedatum	10 juni 2005
Uitgever	Kluitman

10. De Kameleon en het zwaard van Grutte Pier – M. de Roos

Modern vervolg: Friese geschiedenis verdwijnt uit de smederij

Dit is het vijfde deel in de nieuwe Kameleon-serie van M. de Roos. Lenten organiseert een middeleeuws festival rond Grutte Pier, de legendarische Friese piratenhoofdman. Het museum leent zijn beroemde zwaard uit aan de vader van Hielke en Sietse, zodat hij in de smederij een replica kan maken. Dan verdwijnt het zwaard. De tweeling gaat op onderzoek uit. Als tiende boek in deze lijst is dit duidelijk een nieuw jasje: herkenbare personages, maar met een historisch decor dat extra glans geeft.

Voor wie?

Voor jonge lezers die de oude sfeer willen, maar ook een moderner tempo en een middeleeuws festival leuk vinden. Vooral aantrekkelijk voor fans van Friese geschiedenis.

Sterke punten

• Het middeleeuwse festival geeft Lenten een fris decor.
• Grutte Pier en het beroemde zwaard brengen Friese geschiedenis dichtbij.
• De smederij van vader Klinkhamer krijgt een logische rol in het raadsel.
• Het voelt volgens lezers als een echte Kameleon in modernere vorm.

Zwakke punten

• Voor oude fans kan de vernieuwde aanpak even wennen zijn.
• Het boek staat losser van de oorspronkelijke Hotze de Roos-generatie.
• De beschikbare kritiek is deels onvolledig, waardoor de zwakke kanten minder precies zijn.

Kenmerken

Originaliteit	4/5
Emotionele impact	3/5
Moeilijkheidsgraad	2/5
Doelgroep	9+ jaar, M/V 55/45%
Locatie verhaal	Lenten, smederij en middeleeuws festival
Deel van serie	Ja, nieuwe Kameleon-serie, deel 5
Originele taal	Nederlands
Aantal pagina’s	160
Releasedatum	16 september 2019
Uitgever	Kluitman

Meer De Kameleon boeken?

Als je na deze tien boeken nog niet klaar bent met Hielke, Sietse en hun boot, kun je nog genoeg kanten op. Denk aan klassiekers met reddingen, speurwerk en dat typische dorpse rumoer waarin iedereen elkaar kent en niemand echt rustig blijft. Extra tips uit de reeks zijn:

• Kameleon, ahoy! (populaire opvolger)
• Redders met de Kameleon (veel genoemd reddingsavontuur)
• Speurders met de Kameleon (spannender speurdeel)
• De Kameleon op volle toeren (toegankelijk vervolg)
• De vlag in top voor de Kameleon (deel met sterke personages)
• De Kameleon blijft favoriet (geliefd vervolg)
• De Kameleon ligt op de loer (spannend getiteld avontuur)
• De Kameleon brengt geluk (minder bekende extra tip)

Vergelijkbare auteurs

De Kameleon blijft bijzonder omdat de reeks groot avontuur klein houdt. Geen wereldrampen, maar een boot, een meer, een dorp en twee jongens die nooit lang stilzitten. Als je verder wilt kijken, kun je zoeken naar werk van Hotze de Roos, Piero Stanco en Paul Steenhuis.
Voor meer boeken voor jonge lezers kun je ook hier lezen.